Di tích (DT) được hình thành từ cộng đồng và phục vụ đời sống của cộng đồng. Chính vì vậy cộng đồng là chủ thể quan trọng để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc còn in đậm tại các DT, tạo môi trường sống cho DT. Cộng đồng cư dân chính là những người nắm giữ và sử dụng DT, vừa là chủ thể sáng tạo vừa là người hưởng thụ các giá trị đó.

Cộng đồng cư dân địa phương cùng tham gia giám sát hoạt động các DT, đặc biệt là hoạt động tu bổ và kinh doanh du lịch. Họ chính là nhân thực sự, có trách nhiệm và được quyền quan tâm tới di sản tại địa phương mình, cư dân địa phương là người hiểu rõ DT vì vậy có thể đưa ra những ý kiến hợp lý đối với việc khai thác du lịch và công việc cần làm trong tu bổ DT. Khi người dân cùng chung tay vào quá trình bảo tồn, phát huy giá trị DT thì hiệu quả kinh tế mang lại từ hoạt động kinh doanh du lịch là rất lớn, góp phần giữ lại những dấu ấn dân tộc đặc sắc đồng thời kéo dài tuổi thọ của tài nguyên du lịch.

Thời gian qua, nhiều DT trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa có dấu hiệu bị mai một, nhất là giá trị văn hóa: Người dân địa phương thậm chí không biết quê hương mình có DT như Phủ đường Ninh Hòa, văn miếu Diên Khánh. Một số DT bị xuống cấp do việc bảo tồn chưa đúng quy trình ở một vài khu vực trong tỉnh đã dẫn đến những ảnh hưởng xấu đến các giá trị của DT. Điều này cho thấy, bên cạnh trách nhiệm quản lý của nhà nước đối với các DT thì cộng đồng cư dân địa phương đóng vai trò rất quan trọng, người dân sống cạnh DT là lực lượng có khả năng bảo vệ DT hiệu quả nhất, kịp thời nhất. Nhiều năm nay, tỉnh Khánh Hòa đều dành kinh phí để bảo tồn, phục dựng DT. Bên cạnh đó, nhiều cá nhân với lòng ngưỡng vọng và yêu quý các giá trị đời trước để lại đã có những việc làm công đức nhằm chung tay bảo tồn, tôn tạo, nâng cấp DT Lịch sử Văn hóa và Danh lam Thắng cảnh trong tỉnh.

Các doanh nghiệp du lịch cần gắn kết mật thiết với cộng đồng trong bảo tồn di tích

Di tích Lịch sử Văn hóa (DTLSVH) và Danh lam Thắng cảnh (DLTC) là nguồn tài nguyên du lịch để các doanh nghiệp du lịch xây dựng sản phẩm bán cho du khách. Doanh nghiệp du lịch là đối tượng trực tiếp khai thác giá trị của di sản văn hóa, do đó rất cần có mối quan hệ chặt chẽ, mật thiết và có trách nhiệm cao với cộng đồng trong công tác bảo tồn DT. Doanh nghiệp du lịch đóng vai trò khai thác khả năng, phát huy giá trị DT đáp ứng nhu cầu của du khách. Thông qua chương trình du lịch của doanh nghiệp, du khách sẽ tìm hiểu và có thêm thông tin về di sản văn hóa Khánh Hòa, từ đó giới thiệu cho nhiều người biết để cùng trân trọng các giá trị truyền thống. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp du lịch đã đóng góp nguồn kinh phí lớn vào việc bảo tồn DT. Doanh nghiệp du lịch là cầu nối giúp du khách thực hiện việc chi tiêu tại các DT và các dịch vụ du lịch khác; đây chính là nguồn thu chính của quỹ bảo tồn tại các DT, đồng thời tạo doanh thu cho toàn ngành du lịch tỉnh, từ đó tỉnh có kinh phí cấp cho các dự án lớn về trùng tu, tôn tạo DT. Doanh nghiệp du lịch trực tiếp quảng bá hình ảnh DT cho công chúng trong và ngoài nước, từ đó thu hút sự quan tâm chú ý và khích lệ việc đóng góp về: Tài chính, kinh nghiệm, khoa học kỹ thuật và nhân lực vào hoạt động bảo tồn DT.

Xét tổng thể, du lịch đã góp phần tạo công ăn việc làm và cải thiện đời sống cho một bộ phận dân cư. Khi lợi ích kinh tế từ du lịch được người dân thụ hưởng họ sẽ tự giác ý thức, ủng hộ, tạo nên động lực thu hút, huy động mọi nguồn lực của họ trong việc bảo tồn, phát huy giá trị DT phục vụ du lịch. Đây là yếu tố tích cực góp phần làm giảm tác động tiêu cực của cộng đồng đến các giá trị cảnh quan, tăng cường ý thức và hành động từ cộng đồng vào việc bảo tồn tài nguyên, môi trường đảm bảo cho phát triển du lịch bền vững. Hoạt động du lịch tại các DT giúp người dân nhận ra giá trị văn hóa của quê hương, nâng cao lòng tự hào dân tộc; từ đó có thái độ trân trọng, đồng thời chủ động tìm hiểu cung cấp thông tin cho các doanh nghiệp và cả du khách. Người dân địa phương sẽ có nhiều hoạt động tự nguyện bảo vệ tài sản DT; tích cực tham gia, ủng hộ các chương trình liên quan đến việc bảo tồn và duy trì hoạt động ở DT. Cộng đồng cư dân địa phương chính là nguồn vốn cung cấp dữ liệu thông tin sâu rộng và tin cậy về DT để các doanh nghiệp du lịch có cơ sở và nguồn cảm hứng sáng tạo ra các sản phẩm du lịch của mình.

Kết luận

Hàng năm ở tỉnh Khánh Hòa có rất nhiều lễ hội, trong đó các lễ hội quan trọng đã phát huy đời sống văn hóa trong nhân dân và tạo được ấn tượng làm gia tăng sự chú ý cho du khách như: Festival Biển, lễ hội Cầu ngư, lễ hội Am Chúa, lễ hội Tháp Bà Ponagar, lễ hội tại các đình. Thực tế cho thấy, những nghi lễ dân gian là nơi hội tụ sức mạnh của cộng đồng, chứa đựng nhiều ý nghĩa và biểu tượng văn hóa đã được trao truyền từ đời này qua đời khác. Hầu hết các lễ hội đều do cộng đồng làm chủ, vì vậy chính cộng đồng cư dân địa phương chứ không phải các thủ tục hành chính hay sân khấu biểu diễn nào sẽ khiến các di sản văn hóa nói chung và DT nói riêng được bảo tồn nguyên vẹn.

---

*Khung pháp lý bảo tồn di tích văn hóa: [Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch](https://bvhttdl.gov.vn)*