Nghiên cứu giải pháp khai thác tiềm năng phát triển du lịch đêm phục vụ giảng dạy chuyên ngành du lịch địa phương tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa

1. Đặt vấn đề

Du lịch đêm (DLĐ), một xu hướng đã được ghi nhận từ những năm cuối thập niên 70 của thế kỷ XX, bắt nguồn từ châu Âu và nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu, trở thành một phần quan trọng trong ngành du lịch DL. Tại Việt Nam (VN), Chính phủ đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc phát triển DLĐ và đang tạo điều kiện cho các địa phương có tiềm năng phát triển kinh tế ban đêm. Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Đề án phát triển sản phẩm DLĐ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút khách DL, đồng thời kỳ vọng DLĐ sẽ thúc đẩy chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Đặc biệt, các hoạt động văn hóa, lễ hội và giải trí về đêm sẽ không chỉ tạo không gian hấp dẫn, ấn tượng cho du khách mà còn góp phần bảo tồn và quảng bá văn hóa truyền thống VN.

Tại tỉnh Khánh Hòa, vào ngày 22-6-2023, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm đến năm 2030, đánh dấu bước đi quan trọng trong việc xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch đêm đặc sắc. Với những chiến lược này, thành phố Nha Trang đang mở ra cơ hội lớn để khai thác tiềm năng du lịch đêm, không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn khẳng định thương hiệu du lịch mạnh mẽ trong mắt du khách trong và ngoài nước.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Thực trạng các hoạt động và sản phẩm dịch vụ du lịch ban đêm tại Nha Trang

Thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa có nhiều điều kiện thuận lợi để phát hoạt động DLĐ, góp phần kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách và nâng cao hiệu quả kinh tế. Cụ thể: Môi trường an toàn, người dân thân thiện. Du lịch phát triển mạnh với lượng khách ngày càng tăng, đặc biệt là khách quốc tế. Nguồn cung lưu trú dồi dào. Tầng lớp trung lưu trong nước tăng thu nhập, thúc đẩy nhu cầu chi tiêu ban đêm. Dù sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch đêm, thành phố Nha Trang vẫn đang trong giai đoạn sơ khai, thiếu sự điều phối và quy hoạch chiến lược, chưa được đầu tư bài bản để khai thác hết tiềm năng phát triển du lịch đêm.

Hiện nay, các hoạt động về đêm chủ yếu xoay quanh bốn nhóm chính: (1) vui chơi giải trí, (2) ẩm thực, (3) mua sắm và (4) tham quan DLĐ.

- Hoạt động vui chơi giải trí: Các loại hình giải trí về đêm còn hạn chế về quy mô và hình thức. Các tụ điểm như quán bar, vũ trường, chương trình nghệ thuật chỉ được hoạt động tối đa đến 24h và phân bố không đồng đều, chủ yếu trong các khu nghỉ dưỡng hoặc trung tâm TP. Một số chương trình biểu diễn được đầu tư như Ducashow tuy có chất lượng tốt nhưng vẫn chưa thu hút được nhiều khách quốc tế.

Các hoạt động như casino vốn có tiềm năng sinh lời cao nhưng vẫn chưa phát triển tương xứng. Chợ đêm hiện có tuy phục vụ tốt nhu cầu mua sắm, nhưng sản phẩm chưa đặc sắc, chưa mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương để tạo sức hút khác biệt.

- Dịch vụ ăn uống: Ẩm thực về đêm là một trong những lĩnh vực phát triển mạnh tại Nha Trang, với sự đa dạng về mô hình (nhà hàng, quán ăn, bar, pub...) và phong phú về ẩm thực quốc tế. Tuy nhiên, hầu hết các cơ sở chỉ hoạt động đến 24h, giới hạn thời gian trải nghiệm của du khách.

Những con phố chuyên kinh doanh ẩm thực như Chợ đêm trên đường Trần Phú, chợ đêm cạnh Khách sạn Yasaka và các phố Hải sản ở đường Nguyễn Thị Minh Khai, Tháp Bà cũng hoạt động chỉ đến 23h, hoạt động ngắt quãng, thiếu tính liên kết và chưa đủ điều kiện trở thành sản phẩm du lịch đặc thù.

- Dịch vụ mua sắm: Nha Trang có hệ thống trung tâm thương mại, siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoạt động khá sôi động, đặc biệt tại các khu vực tập trung khách nước ngoài. Tuy nhiên, thời gian hoạt động cũng giới hạn, thường kết thúc trước 23h, ngoại trừ minimart. Việc thiếu các khu mua sắm đêm kết hợp trải nghiệm giải trí, văn hóa khiến hoạt động mua sắm chưa thể đóng vai trò là một điểm nhấn trong để phát triển loại hình DL mua sắm về đêm.

- Tham quan du lịch đêm: Một số hoạt động tham quan nổi bật vào ban đêm tại Khánh Hòa như: tour du lịch đường thủy ngắm cảnh, thưởng thức âm nhạc, ăn uống,… trên du thuyền. Tour tham quan thành phố, ngắm cảnh dọc đường biển bằng xích lô. Các dịch vụ này hiện đều được khai thác đến 22h.

Nhìn chung, việc khai thác tiềm năng phát triển DLĐ tại Nha Trang, Khánh Hòa vẫn còn nhiều hạn chế. Trước hết, các hoạt động du lịch đêm chưa được đưa vào quy hoạch tổng thể và chiến lược phát triển chung của đô thị, thiếu định hướng rõ ràng cũng như sự liên kết vùng. Về mặt cơ chế, chính sách còn nhiều bất cập như giới hạn giờ hoạt động của các dịch vụ giải trí khiến doanh nghiệp ngần ngại đầu tư, đồng thời chưa có các chính sách ưu đãi hay hỗ trợ phát triển không gian đêm mang tính sáng tạo.

Bên cạnh đó, các khu vực kinh doanh dịch vụ về đêm chưa được quy hoạch thành vùng chuyên biệt mà thường xen lẫn trong khu dân cư, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt người dân. Mặt khác, rào cản xã hội cũng là một trở ngại lớn, thể hiện ở nhận thức còn hạn chế của người dân và chính quyền về vai trò của phát triển du lịch đêm, trong khi thói quen sinh hoạt ban đêm chưa phổ biến khiến khó huy động cộng đồng tham gia tích cực. Cuối cùng, hoạt động truyền thông và quảng bá du lịch đêm còn yếu, chưa tạo được sức hút, đặc biệt đối với du khách quốc tế.

2.2. Đề xuất giải pháp và khuyến nghị phát triển DLĐ tại TP Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa

Phát triển du lịch đêm tại thành phố Nha Trang, ngoài việc dựa trên khả năng đáp ứng của tài nguyên du lịch đêm thì nghiên cứu tâm lý du khách là rất quan trọng. Việc học tập có chọn lọc các mô du lịch đêm trên thế giới phù hợp với địa phương là cần thiết. Bên cạnh đó, khảo sát nghiên cứu tâm lý du khách có giá trị trong việc xây dựng sản phẩm phù hợp cho từng đối tượng khách, tránh tình trạng cung cấp chung chung, nhưng không tạo nên bản sắc riêng của sản phẩm. Sau đây là một số giải pháp và khuyến nghị nhằm thúc đẩy phát triển du lịch đêm tại thành phố Nha Trang:

Thứ nhất, cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch đêm phù hợp với từng nhóm khách DL. TP Nha Trang có thể phát triển các sản phẩm như tour ngắm vịnh kết hợp ẩm thực về đêm, tận dụng các tàu như Sea Coral, Emperor, đồng thời phân tách phục vụ giữa khách nội địa và quốc tế qua việc điều chỉnh thiết kế không gian hoặc lịch trình.

Bên cạnh đó, hệ thống chợ đêm nên được quy hoạch theo chủ đề riêng biệt, như chợ đêm ẩm thực chuyên về món địa phương hay chợ lưu niệm bán sản vật và sản phẩm thủ công truyền thống có thương hiệu. Việc bố trí nghệ nhân thao tác tại chỗ cũng sẽ giúp nâng tầm giá trị sản phẩm và tạo dấu ấn khác biệt. Ngoài ra, cần xây dựng các tuyến phố ẩm thực đảm bảo giá cả minh bạch, an toàn thực phẩm, vệ sinh và trật tự công cộng, được quản lý chuyên nghiệp để phục vụ khách DL tốt hơn. Hoạt động biểu diễn nghệ thuật ngoài trời hiện có cũng nên được nâng cấp về mặt thông tin, không gian và cách tổ chức, đặc biệt vào mùa lễ hội.

Thứ hai, thành phố cần phát triển hệ thống giao thông phục vụ riêng cho DLĐ. Các tuyến kết nối giữa các điểm đến nên ưu tiên sử dụng phương tiện thân thiện môi trường như xe điện, xích lô, xe đạp công cộng, hoạt động theo lộ trình và khung giờ cố định. Hiện nay, dù Nha Trang đã có một số phương tiện phục vụ du lịch như xích lô hay ô tô điện, nhưng phần lớn còn mang tính tự phát, không có tuyến điểm rõ ràng.

Việc học hỏi mô hình tham quan phố cổ bằng xe điện tại Hà Nội có thể giúp thành phố xây dựng một hệ thống vận tải ban đêm hiệu quả, tiện lợi và có sức hút hơn. Đội ngũ phục vụ cũng cần được đào tạo bài bản về kỹ năng giao tiếp, ứng xử và an toàn.

Thứ ba, cần thúc đẩy sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương vào hoạt động du lịch đêm. Đưa các nghệ nhân, người dân vào chợ đêm để biểu diễn, nấu ăn, bán sản phẩm đặc trưng sẽ tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa du khách và người dân, đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa bản địa.

Chính quyền địa phương cũng nên chú trọng tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về ý nghĩa và lợi ích của phát triển du lịch đêm, từ đó tạo sự đồng thuận, niềm tự hào và hình thành ý thức cư xử văn minh. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để cộng đồng được hưởng lợi thông qua tuyển dụng lao động, hỗ trợ khởi nghiệp và các dự án phát triển vì cộng đồng gắn với du lịch.

Thứ tư, bảo vệ môi trường và tài nguyên du lịch phải là ưu tiên xuyên suốt. Thành phố nên khuyến khích sử dụng phương tiện, sản phẩm thân thiện với môi trường và giảm thiểu rác thải nhựa trong các khu vực du lịch đêm. Công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân và du khách, đặc biệt là bảo vệ tài nguyên biển, cần được triển khai mạnh mẽ qua các chiến dịch truyền thông, tập huấn và quy định ứng xử nơi công cộng, như cấm hút thuốc, xả rác bừa bãi, hạn chế túi nilon dùng một lần.

Thứ năm, tận dụng công nghệ và truyền thông để quảng bá hiệu quả DLĐ. Chính quyền và doanh nghiệp DL cần khai thác tốt các kênh báo chí địa phương như Báo Khánh Hòa, Đài Phát thanh - Truyền hình Khánh Hòa, đồng thời đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số và mạng xã hội.

Việc xây dựng các công cụ số như bản đồ du lịch điện tử, hệ thống tra cứu thông tin điểm đến, tuyến đi, các dịch vụ mở cửa ban đêm... sẽ giúp du khách dễ dàng tìm kiếm thông tin và nâng cao trải nghiệm, đồng thời kích thích nhu cầu khám phá thành phố về đêm.

Bên cạnh các giải pháp đã được đề cập, chính quyền địa phương và các tổ chức du lịch cần chú trọng một số khuyến nghị quan trọng. Trước hết, cần thiết kế và quy hoạch các tuyến điểm DLĐ rõ ràng, giúp du khách dễ dàng tiếp cận, khám phá thành phố một cách an toàn và hiệu quả.

Song song đó, nên phát triển các sản phẩm DLĐ mang tính đặc trưng, dựa trên nghiên cứu thị hiếu du khách và bản sắc văn hóa địa phương, nhằm tạo dấu ấn riêng cho Nha Trang trong lòng du khách. Ngoài ra, cần ưu tiên sử dụng các phương tiện giao thông thân thiện môi trường trong khung giờ và tuyến đường cụ thể để vừa bảo vệ môi trường vừa nâng cao trải nghiệm của khách.

Vai trò điều phối và quản lý của chính quyền cũng rất quan trọng trong việc kiểm soát giá cả, đảm bảo an toàn và quy định ứng xử nơi công cộng. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào chuỗi hoạt động DLĐ, để người dân không chỉ trở thành chủ thể bảo tồn giá trị văn hóa mà còn được hưởng lợi kinh tế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng, các doanh nghiệp DL và du khách là điều kiện tiên quyết để phát triển DLĐ một cách bền vững và hiệu quả.

3. Kết luận

Khai thác tiềm năng DLĐ tại TP Nha Trang không chỉ phản ánh một xu hướng phát triển tất yếu mà còn phù hợp với định hướng chiến lược phát triển DL của Chính phủ, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của du khách tìm kiếm những trải nghiệm mới mẻ. DLĐ mang lại nhiều lợi ích thiết thực, không chỉ tăng trưởng nguồn thu cho nền kinh tế địa phương mà còn tạo ra cơ hội việc làm bền vững cho cộng đồng. Đồng thời, việc phát triển DLĐ giúp nâng cao tính đa dạng và sự hấp dẫn của Nha Trang, biến TP này thành một điểm đến hoàn chỉnh cả ngày lẫn đêm.

Hơn nữa, DLĐ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương, giúp lan tỏa những bản sắc văn hóa đặc sắc của Khánh Hòa đến với du khách trong và ngoài nước. Khi phát triển DLĐ theo hướng bền vững, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ văn hóa, Nha Trang sẽ không chỉ là một điểm du lịch nổi bật mà còn là mô hình phát triển du lịch bền vững trong tương lai, góp phần thúc đẩy sự phát triển lâu dài của ngành du lịch thành phố.

Tài liệu tham khảo

1. Sở Kế hoạch Đầu tư tỉnh Khánh Hòa (2021), Đề án phát triển kinh tế đêm Khánh Hòa 2021-2025.

2. Đề án chuyển đổi xanh Tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2024-2030 (2024). Khai thác từ https://baokhanhhoa.vn/file/e7837c02857c8ca30185a8c39b582c03/upload/xdata/202407/20240722163454de_an_chuyen_doi_xanh-2024.pdf

3. Lưu Thanh Tâm (2020), Phát triển kinh tế ban đêm tại các thành phố của Việt Nam, TC Công thương, số 1, 2020, tr.124-129. Hà Nội

4. Nguyễn Hữu Thái Thịnh, Nguyễn Thị Hồng Cẩm (2022), Phát triển kinh tế đêm tại Thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, TC Công thương, Số 17, 7/2022. Hà Nội

5. Trần Thị Kim Anh (2022), Phát triển du lịch đêm đáp ứng nhu cầu du khách, tapchidulich.net.vn, 4-5-2022. Hà Nội